” Ο λύκος και αν εγέρασε και άλλαξε το μαλλί του μηδέ την γνώμη άλλαξε μηδέ την κεφαλή του” Για πολλά χρόνια επικρατούσε η άποψη ότι “η κεφαλή” δεν άλλαζει. Και όμως, πλέον αποδεικνύεται ότι ο εγκέφαλος είναι ένα εξαιρετικά εύπλαστο όργανο. Είναι σε θέση να δημιουργεί συνεχώς νέες συνάψεις και καινούργια νευρικά μονοπάτια ανάλογα με τις εμπειρίες που βιώνει, τα ερεθίσματα που δέχεται. Αυτό είναι η νευροπλαστικότητα.
Η ιδιότητα αυτή του εγκεφάλου -όπως και κάθε αλλαγή- εκφράζεται με δυο τρόπους: θετικά και αρνητικά
Η θετική νευροπλαστικότητα αυξάνει την αντιληπτική ικανότητα, βοηθάει τον εγκέφαλο να “χτίσει” νευρωνικές συνδέσεις, προάγει την υγεία του εγκεφάλου και αυτό με τη σειρά του εξασφαλίζει στο άτομο μια ποιοτικότερη καθημερινότητα αφού ειναι σε θέση να ανταποκριθεί με άνεση στις προκλήσεις της ζωής. Συμβάλλει στην εκμάθηση νέων δεξιοτήτων και βοηθά στην αποκατάσταση εγκεφαλικών βλαβών. Μέσω της θετική νευροπλαστικότητας μπορούμε να μειώσουμε το άγχος, ενισχύοντας τα νευρωνικά μονοπάτια που οδηγούν στην ευτυχία και την ανθεκτικότητα.
Πως μπορούμε να βοηθήσουμε τον εγκέφαλό μας έτσι ωστε να αναπτυχθεί θετικα;
Ευεργετικές συνήθειες που βοηθούν την νόηση ειναι ο επαρκής ύπνος, η σωστή διατροφή και η σωματική άσκηση. Η καλή ψυχολογική κατάσταση αλλα και οι κοινωνικές επαφές είναι θεμελιώδεις για την υγεία του εγκεφάλου. Η “θρέψη” του εγκεφάλου με πληροφορίες και εικόνες θετικές βοηθάει στο να γίνουν αυτές οι προσωρινές πληροφορίες ένας μόνιμος τρόπος σκέψης. Tέλος, τα πνευματικά ενδιαφέροντα είναι η “γυμναστική” του εγκεφάλου.
Όπως όμως μπορούμε να οδηγήσουμε τον εγκέφαλό μας στην άνθιση έτσι μπορούμε να τον οδηγήσουμε και στον μαρασμό. Η αρνητική νευροπλαστικότητα μειώνει την ικανότητα αντίληψης και είναι επιζήμια για την ευεξία την νοητικη και την σωματική υγεία του ατόμου. Μέσα απο την αρνητική νευροπλαστικότητα ο εγκέφαλος “εκπαιδεύεται” στο να εδραιώνει αρνητικά μοτίβα σκέψης και δυσλειτουργικές συμπεριφορές.
Μια τέτοια λειτουργία μπορει να προκύψει απο μακροχρόνιο στρες και απο ψυχικό τραύμα. Οι καταστάσεις αυτές προκαλούν υπερβολική έκκριση κορτιζολης -της ορμόνης του στρες- που με την σειρά της μπορεί να οδηγήσει σε δυσλειτουργία περιοχών του εγκεφάλου όπως ο ιππόκαμπος και η αμυγδαλή επηρεάζοντας την μνήμη και τα συναισθήματα.
Συνήθειες όπως η χρήσηεξαρτησιογόνων ουσιών, το κάπνισμα, η υπερβολικη κατανάλωση αλκοολ, η κακή διατροφη, το στρες, η ελλειψη άσκησης, η κοινωνική απομονωση ,η έκθεση σε περιβάλλοντα και καταστάσεις που που δημιουργούν στρες και η έλλειψη συναισθηματική ασφάλειας και σταθερότητας επιτείνουν την αρνητική νευροπλαστικότητα.
Τὰ πάντα ῥεῖ, μηδέποτε κατά τ‘αὐτὸ μένειν. Όλα αλλάζουν, τίποτα δεν μένει ίδιο. Η ρήση αυτή του Ηράκλειτου δεν έχει να κάνει μονο με τον φυσικό κόσμο αλλά και με την άνθρώπινη φύση. Επηρεαζόμαστε και επηρεάζουμε το περιβάλλον μας. Το διαμορφώνουμε και μας διαμορφώνει. Η προκληση στις μέρες μας ειναι να φτιάχνουμε μονοπάτια τόσο στον εγκέφαλό μας όσο και στη ζωή μας που θα μας οδηγούν στην χαρά, τη δημιουργία και το φως!